FALINTIL KUMPRI MISAUN TULUN TL BA UKUN-AN

24/08/2016 0 Por Carlos Joaquim
Fundador istoriku Timor Leste (TL),
Rogerio Tiago Lobato, hatete, Falintil realiza duni nia misaun istoriku hodi
tulun Timor Leste ba ukun rasik a’an.
“Ha’u sentimentu orgulhu bo’ot  tanba Falintil realiza  duni ninia misaun istoriku tulun povu Timor
Leste atu ukun ninian,”esplika Rogerio Tiago Lobato ba jornalista, iha Kuartel
Jeral F-FDTL, wainhira hato’o ninia sentimentu ba komemorasaun loron Falintil
ba dala 41 Sabadu (20/08/2016).
Rogerio Lobato hatutan, misaun
Falintil  ne’ebe maka importante,
misaun  ne’ebe maka nia halao ho
sakrifisiu barak, liu husi difikuldade barak, maibe konsege realiza duni,
portantu  ne’e asaun orgulhu bo’ot ida.
“Ba ami sira  ne’ebe maka hari ai hun ba forsa  ne’e maka ha’u nia liafuan  ne’ebe maka ha’u hato,”dehan Rogerio Lobato.
Bainhira kona-ba partisipasaun
Veteranus  Falintil sira iha seremonia
refere oinsa? Rogerio Lobato hatan, tinan-tinan seremonia komemorasaun ne’e
sempre halo muda fatin-fatin, tinan liu ba ne’e halo iha Tasitolu ema barak
bele ba asiste. Komo  iha tinan ne’e
halao iha Kuartel Jeral  fatin ladun
barak.
“Maibe de seremonia ida ne’e ami  iha tuku 12 ami halo konsentrasaun eis
militares   ne’ebe maka  iha tinan 1975  hamutuk ho ha’u adere ba Fretilin iha
Kuartel  Jeneral Taibesse,portantu imi
bele mosu iha ne’eba hare’e koalia ho sira hatene Falintil nia hun ne’e saida,
se maka hari ne’e importante, labele rona deit ha’u, ha’u ne’e hanesan
Komandante, ema barak hamutuk ho ha’u hari forsa ne’e iha 1975,”dehan Rogerio
Lobato.
Iha parte seluk Veteranus Andre da Costa
Belo ‘L-4’  hateten, senti komemorasaun
loron Falintil 20 Agostu  bad ala 41
ida  importante.
“Ba ami 
ne’ebe maka Falintil   nune’e mos ba jerasaun foun. Baa mi kontente
tanba ami nia loron desteke ami nia maluk barak mate  iha ailaran nudar Falintil povu tomak mate
iha ailaran, maibe ho sira nia sakrefiuu no mate maka  ita hetan independensia ida ne’e,”dehan L-4.
Nia dehan, ba jerasaun foun tenki
partisipa foin maka sira hatene, kona-ba saida maka Falintil sira halo deste
tempu rejistensia ninian.
“Ami hakarak hateten  katak, 20 Agostu loron  ne’ebe maka hari Falintil, primeiru dia 15
Agostu  iha Aisermu Aileu,  komesa lideransa fundador sira komesa diskuti
ona depois dia 20 Agostu ne’e sai loron ne’ebe maka importante ba  Falintil,”dehan L-4.
Iha parte seluk Oan mane  Sauodozu Sub Xefi  Estadu Maior FALINTIL, David Alex  ‘Daitula’ Alex Daitula Junior, senti laran
tristi oituan haree seremonia komemorasaun ne’e la hanesan seremonia tinan
uluk, partisipasaun familia martiris sira,Veteranus sira, povu  ne’ebe maka fo nia vida ba rai ida ne’e ninia
partisipasaun minimu tebes.
“Ha’u so hare’e deit autoridade nasaun
sira maka partisipa iha seremonia ida ne’e, depois hare’e  ita ninia populasaun ne’ebe maka fo nia vida
ba rai ida ne’e, liu-liu Falintil, martire 
oan kiak sira ladun iha ne’e halo ha’u tristi oituan,”dehan Alex Daitula
Junior.
Nune’e mos iha seremonia ne’e, nia hato
mos ninia lamentasaun kona-ba Prezidente Parlamentu Nacional (PN), Aderito Hugo
ninia diskursu ke sai F-FDTL ninia frakeza iha.
“Ha’u tristi oituan maka Prezidente PN
koloka ninia a’an hanesan Komandante Supremu hodi mai esplika fali ita ninia
forsa defesa ninia frakeza iha  seremonia
ida ne’e. Seremonia ida  ita hatene katak
prejensa husi nasaun hotu  iha ne’e,   se ita hanesan autoridade  Estadu maka 
fo sai fali  ita ninia forsa ninia
komportamentu ninia atetude ba nasaun seluk 
ne’e ita koalia kona-ba segredu nasaun maka oinsa,”lamenta Alex Daitula
Junior.
Nia dehan, forsa ninia problema  ne’e lolos ne’e ninia Jeneral ho Ministru
Defesa maka hare’e aplika lei interna ba forsa ninia forsa  ne’ebe maka ohin  hatudu sira nia komportamentu ne’ebe maka
sira halo kontra ho lei sira  ne’ebe
maka  iha forsa.
“Mas laos   ita ba fo sai fali forsa ninia komportamentu
nia atetude  iha seremonia ida ne’e ba
publiku,  liu-liu ba bainka sira  ne’ebe maka 
ita konvida mai  ninia prezensa
iha ne’e. Tanba ne’e ha’u husu dala ida tan Prezidente PN hatene ninia
funsaun,  hatene ninia kna’ar  no tenki defende ninia soberanu ida ne’e nia
segredu hanesan Estadu ida nasaun ida labele promove fali ba nasaun seluk atu
ita nia frakeza nasaun ida ne’e,”dehan Alex Daitula Junior.
Lu-Olo: Falintil forsa tahan rezistensia
Nune’e mos, Prezidente Partidu Fretilin,
Francisco Guterres ‘Lu-Olo’  hateten, Falintil
Forsa  ne’ebe maka bele tahan rejistensia
durante 24 anus to’o hetan independensia total.
“Loron 
20 Agostu hanesan ita hotu hatene loron ne’ebe maka kona-ba
kriasaun   das Falintil forsa armadas de
livertasaun  Timor Leste ninian husi
Komite Centra Fretilin ninian iha tinan 1975, forsa  ne’ebe maka bele tahan rejistensia durante 24
anus too hetan indepensia total,”esplika Lu-Olo, ba jornalista iha Kuartel
Jeral F-FDTL,  hafoin partisipa tiha
seremonia komemorasaun loron Falintil bad ala 41 Sabdu (20/08/2016).
Lu-Olo dehan, biar nai husik hela nia
kolega sira nia kompañero de luta sira barak maka mate  iha funu ida ne’e.
“Ne’ebe 
ohin ita halibur fali iha ne’e para atu halo reflesaun. Ba ha’u hanesan
halo reflesaun fila fali ba kotuk hodi bele 
fo memoria nafatin ba luta livertasaun  
ne’ebe maka Falintil sira kaer, transimi mos ne’e ba jerasaun foun sira
katak,  funu ida ne’e mai husi sakrefisiu
sira nian  ne’e maka ohin loron  ita bele 
hetan independensia ida ne’e, nune’e joventude sira mos bele hakat ba
oin hatene nafatin ninia istoria,”dehan Lu-Olo.
Kona-ba dezenvolviementu Forsa armadas
ninianwainhira transforsa husi Falintil ba F-FDTL? Lu-Olo hatan,  iha 
kooperasaun barak  teb-tebes  ne’ebe 
forsa sira simu husi pais seluk, husi Portugal, Australia, Malaisia,
Indonesia no nasaun seluk tan atu nune’e instituisaun ne’e ba oin sai diak liu
tan.
“Ha’u nia hanoin  pesoal diak liu F-FDTL kontinia ho
kooperasaun atu nune’e bele sai forsa 
ne’ebe maka sai professional liu 
ba futuru.   Agora professional
ona, maibe hadia diak liu tan iha kadar ramu 
ida, ramu de ezersitu ninian, ramu marina ninian, forsa trestre ninian,
se presiza aban bairua bele  iha mos
forsa aero ninian bele ida ne’e hotu, maibe Timor Leste aprezenta ninia
geografika ne’e oin seluk,”dehan Lu-Olo.avi  
Jornal Nacional

Publicada por TIMOR AGORA